Anekdotes
Anekdotes en bijzonderheden rondom het Müller orgel in Beverwijk
Vox Humana
Na de oplevering in 1756 gaat het verhaal dat vertegenwoordigers uit Haarlem, zeer onder de druk waren van de Vox Humana in het Beverwijks Müller orgel. Eigenlijk waren ze een beetje jaloers op deze Beverwijkse Vox.Nu gaat het verhaal dat er op een nacht de Vox Humana verwisseld is met het Haarlemse Müller orgel, heeft Beverwijk dan de Vox uit Haarlem en/of andersom? we weten niet of dit werkelijk gebeurd, maar het is wel een mooi verhaal.
Marie Clair Alain
Marie Clair was een vooraanstaand jury lid van de Haarlemse Orgelmaand in de jaren 1960, in die periode logeerde zij bij de organist van Beverwijk G.J. Moed, van de zoon van G.J. Moed (Klaas Moed) vertelde mij dat Marie Claire graag haar concerten in Haarlem in Beverwijk voorbereide.Zij speelde met schoenen met hoge (naald)hakken en droeg daar beschermhoezen over om het pedaal maar niet te beschadigen.
Feike Asma
Volgens overlevering van Klaas Moed, kwam Feike wel eens het Beverwijks Müller orgel bespelen, nu was het zo dat nadat hij gespeeld had alle tongwerken weer opnieuw gestemd moesten worden, hoe hij dat voor elkaar kreeg?
G.J. Moed de organist van de Grote Kerk van Beverwijk heeft een aantal composities opgedragen “ Voor den organist Feike Asma in Vriendschap”, uitgave G. Alsbach &Co, Amsterdam.
Replica van het Müller-orgel
Uit de nalatenschap van G.J. Moed heb ik een replica ontvangen van het Müller orgel, wie het gemaakt heeft en wanneer is onbekend, de replica wordt tentoongesteld in een vitrinekast in de kerk.
De heer Hans Storm (oud commissie lid) heeft ook een replica gemaakt van het Müller orgel deze heeft jaren lang op een offerblok gestaan om op deze manier geld in te zamelen voor het Müller orgel, nadat deze afgebroken was van het offerblok is deze in veiligheid gesteld en wordt ook tentoongesteld.
Tekening Müller-orgel
In het Noord Hollands Dagblad editie Kennemerland staat er iedere zaterdag een tekening in de krant over een actualiteit of bijzonderheid binnen de regio, getekend door Frits Smit ( alias Burgardus). In de editie van 14 februari 2026 stond er een tekening van het Beverwijkse Müller-orgel in de krant. Voor de duidelijkheid van de tekening (front orgel) heeft de tekenaar de vrijheid genomen om een van de trekbalken door te zagen. De orgelcommissie is zeer verheugd dat zij een exemplaar hebben kunnen bemachtigen voor hun verzameling Christian Müller-artikelen die tentoongesteld worden in een vitrine kast in de kerk.
Koperen kaarsenstandaards (blakers)
In de Grote Kerk van Haarlem hadden ze vroeger een kist met zo genaamd “oud koper” (kranen van gaskronen, waterkranen, fittings). Toen deze kist eens werd opgeruimd viel het oog van Adriaan Engels op twee antieke blakers met een schaar. Zouden deze blakers naast de muzieklezenaar van het koororgel of Grote Müller-orgel hebben gestaan? Een andere mogelijkheid zou kunnen zijn dat deze blakers eerder op kerkbanken hebben gezeten. De scharen zijn er kennelijk later met roodkoperen klinken aangezet.
Adriaan Engels heeft deze blakers gered voordat deze naar de metaalhandel zouden worden afgevoerd. Op de kaarsenstandaards staat het wapen van Haarlem. In een brief van 25 oktober 1977 heeft hij deze blakers aan de Hervormde Gemeente Beverwijk aangeboden en zij hebben dat geaccepteerd.
De blakers zijn toen voor de restauratie al aan het Beverwijkse Müller-orgel bevestigd en zitten er nog steeds.
Reconstructie van de schalmey
Op het bovenwerk van het orgel werd de in de negentiende eeuw verwijderde Schalmei als nieuw register aangebracht ( in wezen een enge Trompet) ipv de Viola di Gamba. Men heeft zich voor de reconstructie georiënteerd op het gelijknamig register op het bovenwerk van het orgel in de Sint-Bavo van Haarlem. Dat register verkreeg in de bas door Marcussen (tijdens de restauratie van (1959-1961) gedeeltelijk ingekorte en van reguleerbare deksels voorziene bekers. Door Flentrop orgelbouw is de Schalmei 8 in Haarlem enige jaren geleden (jaren 1990?) hersteld: de bekers bezitten weer niet alleen in de bas maar ook in de discant hun oorspronkelijke lengte. Helaas bezit de Schalmei in Beverwijk thans geen bekers op een historisch naar Müller, maar op een veranderd naar Marcussen te herleiden concept. (uit een korte beschrijving van drie orgels uit de Grote of Sint-Bavokerk te Haarlem auteur W Wijting).
Houtkrullen van Müller
Tijdens de laatste restauratie na demontage van de windlade van het Hoofdwerk en bij inspectie in het atelier van de orgelbouwer bleek dat in de pijpstok van de mixtuur nog oorspronkelijke houtkrullen van Müller aanwezig waren. Voor de aanspraak van het pijpwerk van de mixtuur leverden zij problemen op, bijzonder is dat bij eerdere werkzaamheden aan het orgel dit aspect nooit aandacht heeft gekregen. Er heeft overleg plaats gevonden, of deze Müllerkrullen moesten worden gehandhaafd of mochten worden verwijderd. Uiteindelijk zijn ze met het oog op goede luchttoevoer naar alle pijpen van de mixtuur uitgenomen. (uit een korte beschrijving van drie orgels uit de Grote of Sint-Bavokerk te Haarlem auteur W Wijting).
Sesquialtera
Opmerkelijk bij dit orgel is dat de sesquialter bij het prestantenplenum op het hoofdwerk in de discant het hoogste pijpenkoor bezit, dat boven alle koren van de ( lage in de discant op 16 voet gebaseerde) mixtuur uitstijgt. Deze situatie doet zich grotendeels ook voor op het hoofdwerk in het Müllerorgel van de Grote of Sint-Bavokerk te Haarlem tussen tertiaan en mixtuur. (uit een korte beschrijving van drie orgels uit de Grote of Sint-Bavokerk te Haarlem auteur W Wijting).
Onduidelijkheid over pedaalklavier
22/11'75. Bolt archief: Het pedaalklavier, het enig bewaard gebleven exemplaar van Müller (kenmerken van Müller versieringen aan de zijkant) is in bezit van Milo, een timmerman uit Vierhouten. Het is voor fl 3500 (gulden) van hem overgenomen. Tijdens een expositie in kasteel Zeist (1976) is het boekje verschenen “De orgelpijl uit” van A.C.M. Luteijn, in de bijlage van dat boekje zit een overzicht van de geëxposeerde orgelartikelen die toen getoond werden en daar lag het originele pedaalklavier van Christian Müller, gemaakt voor het orgel te Beverwijk in 1756 en in bruikleen gegeven door de firma Flentrop Zaandam. Is het pedaalklavier in 1975 in depot gekomen van Flentrop?
In een brief 10 aug 1976 aan de kerkvoogdij NH gemeente door Flentrop wordt aangegeven hoe de aankoop van het historische pedaalklavier tot stand gekomen is.
Restauratie 1982/1983: In een ander document wordt gesproken over het teruggevonden klavier van van Ingen dat kwam weer in de plaats van het moderne pedaal uit 1937. Is het originele Müller pedaal klavier in 1983 nu wel of niet terug geplaatst? Brief Flentrop
Restauratie 1982/1983: In een ander document wordt gesproken over het teruggevonden klavier van van Ingen dat kwam weer in de plaats van het moderne pedaal uit 1937. Is het originele Müller pedaal klavier in 1983 nu wel of niet terug geplaatst? Brief Flentrop
Een gecastreerde mixtuur
“Een gecastreerde mixtuur”, dit waren de woorden van Bernard Edskes tijdens een orgelexcursie met 25 enthousiaste orgelliefhebbers uit Zwitserland op 27 april 2017 o.l.v. Sietze de Vries. Wat was er nu gebeurd, de huidige organisten en de orgelbouwer hebben tijdens een generaal stemming besloten om de mixtuur 16 voet van het hoofdwerk om te “bouwen” tot een mixtuur 8 voet, door het afdekken van een aantal mixtuur pijpen.
De ervaring is dat (buitenlandse) organisten zich geen raad weten met een mixtuur op 16 voet basis op een klavier die geen 16 voet register heeft. In Beverwijk moet je altijd de koppel naar het bovenwerk gebruiken omdat op het bovenwerk wel een prestant 16 voet discant aanwezig is. De proef heeft een aantal jaren geduurd en de mixtuur is nu weer in ere hersteld.
Samengesteld door Hans Kelder Beverwijk maart 2026
